Mierząc odległości poziome, posługujemy się kilometrami i milami. Gdy patrzymy w górę lub w dół – sprawa komplikuje się. Lotnictwo mówi w stopach, meteorologia w hektopaskalach, nurkowie w barach, geografowie w metrach n.p.m. Każda dziedzina wypracowała własny język.

Wysokość nad poziomem morza (n.p.m.)

Wysokość geograficzna mierzy się w metrach nad poziomem morza. Zero to średni poziom morza – ale w praktyce każde państwo ma własny punkt odniesienia. W Polsce jest to wodowskaz w Kronsztadzie (Rosja) – stąd polskie mapy mogą nieznacznie różnić się od zachodnioeuropejskich.

Najwyższe punkty na Ziemi:

Szczyt / Obiekt Kraj Wysokość (m n.p.m.) Wysokość (stopy)
Everest Nepal/Tybet 8848,86 m 29 031,7 ft
K2 Pakistan 8611 m 28 251 ft
Kangchenjunga Nepal/Indie 8586 m 28 169 ft
Mont Blanc Francja/Włochy 4808 m 15 774 ft
Rysy (PL) Polska/Słowacja 2499 m 8 199 ft
Śnieżka Polska 1603 m 5 260 ft

Lotnictwo: stopy zamiast metrów

Całe lotnictwo cywilne na świecie używa stóp do określania wysokości lotu. To konwencja przyjęta przez ICAO i obowiązująca globalnie – nawet w krajach, które w ogóle nie używają systemu imperialnego.

1 stopa = 0,3048 m
1 metr = 3,2808 stopy

Typowe poziomy lotu:

Poziom (FL) Wysokość (stopy) Wysokość (m) Zastosowanie
FL 050 5 000 ft 1 524 m Małe samoloty, helikoptery
FL 100 10 000 ft 3 048 m Granica ograniczeń prędkości
FL 280 28 000 ft 8 534 m Dolna warstwa przelotowa
FL 350 35 000 ft 10 668 m Typowy przelot pasażerski
FL 410 41 000 ft 12 497 m Długodystansowe przeloty
FL 600 60 000 ft 18 288 m Samoloty szpiegowskie, SR-71

FL to Flight Level – setki stóp z uwzględnieniem standardowego ciśnienia 1013,25 hPa.

Głębokości oceanów

Głębokość morska mierzy się w metrach, choć starsze mapy i podręczniki morskie używają sążni (fathom) lub stóp:

1 sążeń = 6 stóp = 1,8288 m

Najgłębsze miejsca na Ziemi:

Miejsce Ocean Głębokość (m) Głębokość (stopy)
Rów Mariański (Challenger Deep) Pacyfik −10 994 m −36 089 ft
Rów Tongi Pacyfik −10 882 m −35 702 ft
Rów Filipiński Pacyfik −10 540 m −34 580 ft
Rów Puerto Rico Atlantyk −8 376 m −27 480 ft
Rów Sunda Ocean Indyjski −7 450 m −24 442 ft

Rowem Mariańskim jest głębszy niż Everest wysoki. Gdyby postawić Everest na dnie Rowu, szczytu nie byłoby widać – przykryty 2,1 km wody.

Ciśnienie i głębokość

Ciśnienie wody rośnie liniowo z głębokością. Każde 10 m głębokości dodaje ok. 1 atmosferę (1 bar) ciśnienia.

ciśnienie [bar] ≈ 1 + głębokość [m] / 10
Głębokość Ciśnienie Kontekst
0 m 1 bar Powierzchnia morza
10 m 2 bar Limit nurkowania rekreacyjnego (snorkeling)
40 m 5 bar Maksymalna głębokość dla Open Water Diver
100 m 11 bar Nurkowanie techniczne
330 m 34 bar Rekord nurkowania z aparatem (Ahmed Gabr, 2014)
10 994 m ~1100 bar Dno Rowu Mariańskiego

Pomiar wysokości – metody

Wysokość mierzymy kilkoma metodami:

Barometrycznie – ciśnienie atmosferyczne maleje wraz z wysokością. Wzór przybliżony (dla umiarkowanych wysokości):

Δh ≈ 8 m na każdy 1 hPa różnicy ciśnienia

GPS/GNSS – dokładność pionowa GPS to typowo 5–15 m, gorsza niż pozioma (3–5 m). Nowoczesny GNSS z korekcją może osiągać dokładność ±1 m.

Niwelacja geometryczna – tradycyjna metoda geodezyjna z lunetą niwelacyjną, daje dokładność <1 mm na km. Używana do tworzenia map topograficznych.